Kaupert | Karten von Attika

 

Οι χάρτες της Αττικής του Kaupert (1903)

Italo Calvino | Οι Αόρατες Πόλεις

 

Τι είναι όμως σήμερα η πόλη για μας; Σκέφτομαι ότι έγραψα κάτι σαν τελευταίο ποίημα αγάπης για τις πόλεις, τη στιγμή που γίνεται όλο και πιο δύσκολο να τις ζήσουμε. Ίσως να πλησιάζουμε σε μια στιγμή κρίσης της αστικής ζωής, και Οι αόρατες πόλεις να είναι ένα όνειρο που γεννιέται από την καρδιά των αόρατων πόλεων. […]

   Αυτό που ο δικός μου Μάρκο Πόλο θέλει να ανακαλύψει είναι οι κρυφές αιτίες που οδήγησαν τους ανθρώπους να ζήσουν στις πόλεις, αιτίες που μπορούν να ισχύουν πέρα και πάνω από οποιαδήποτε κρίση. Οι πόλεις είναι ένα σύνολο πραγμάτων: απομνημονεύσεων, επιθυμιών, σημείων μιας γλώσσας· οι πόλεις είναι τόποι ανταλλαγών, όπως εξηγούν όλα τα βιβλία της ιστορίας της οικονομίας, αλλά οι ανταλλαγές αυτές δεν είναι μονάχα ανταλλαγές εμπορευμάτων, είναι και ανταλλαγές λέξεων, πόθων, αναμνήσεων. Το βιβλίο μου ανοίγει και κλείνει με εικόνες ευτυχισμένων πόλεων που συνεχώς αλλάζουν σχήμα και χάνονται, κρυμμένες μέσα σε δυστυχισμένες πόλεις.

Από τον πρόλογο του συγγραφέα, σ. 16

 Italo Calvino, 2004, Οι αόρατες πόλεις, μτφ. Α. Χρυσοστομίδης, Αθήνα: εκδ. Καστανιώτη

+

Παλιότερη έκδοση των αόρατων πόλεων του Italo Calvino, 

σε μετάφραση των Ε. Ασλανίδη και Σ. Καπογιαννοπούλου, από τις εκδόσεις Οδυσσέας, 1993

Ζητήματα βιωσιμότητας στην πόλη της Ελευσίνας - Το παραλιακό μέτωπο, παθογένειες και αντιφάσεις.

Michel Foucault | Ετεροτοπίες

Foucault Michel, Περί αλλοτινών χώρων (Des espaces autres) - Ετεροτοπίες  
διάλεξη στη λέσχη αρχιτεκτονικών μελετών, 14 Μαρτίου 1967
Η μετάφραση είναι παρμένη από εδώ.

Παυσανίας | Αττικά

Στα Αττικά του Παυσανία (2ος μ.Χ. αι.) βρίσκουμε περιγραφές του περιηγητή της διαδρομής από την Αθήνα στην Ελευσίνα κατά μήκος της Ιεράς οδού και της πόλης της Ελευσίνας. Σε αυτές τις περιγραφές, ο Παυσανίας επικεντρώνει το ενδιαφέρον του κυρίως τα μνημεία της αρχαϊκής και κλασσικής περιόδου, που στην εποχή του έχουν αποκτήσει ήδη ιστορική αξία, καθώς και στο ιστορικό και μυθολογικό τους υπόβαθρο.

2 βιβλία | Γ. Χαμηλάκης "Η αρχαιολογία και οι αισθήσεις", "Το έθνος και τα ερείπιά του"

Χαμηλάκης Γ., 2015, Η αρχαιολογία και οι αισθήσεις. Βίωμα, μνήμη και συν-κίνηση, μετάφραση: Νίκος Κούρκουλος, Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου

Η αρχαιολογία θα μπορούσε να προσφέρει μια πλουσιότερη ματιά στην ανθρώπινη αισθητηριακή εμπειρία, ξεπερνώντας την έως τώρα περιορισμένη και βασικά προβληματική αντιμετώπιση των σωματικών αισθήσεων. Ο Γιάννης Χαμηλάκης προτείνει μια αισθητηριακή αρχαιολογία που μπορεί να ανακαλύψει τις χα-μένες, καταπνιγμένες και ξεχασμένες αισθητηριακές και συν-κινητικές τροπικότητες των ανθρώπων. Χρησιμοποιώντας την Κρήτη της Εποχής του Χαλκού σαν μελέτη περίπτωσης, δείχνει πως μπορεί να μας βοηθήσει η αισθητηριακή μνήμη για να επανεξετάσουμε προβλήματα που εκτείνονται από την παραγωγή της προγονικής κληρονομιάς έως την μεγάλης κλίμακας κοινωνική αλλαγή και την πολιτισμική σημασία των μνημείων.

http://www.biblionet.gr/book/202162/Χαμηλάκης,_Γιάννης/Η_αρχαιολογία_και_οι_αισθήσεις

Χαμηλάκης Γ., 2012, Το έθνος και τα ερείπιά του. Αρχαιότητα, αρχαιολογία και εθνικό φαντασιακό στην Ελλάδα, μετάφραση: Νεκτάριος Καλαϊτζής, Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου

Η νεότερη Ελλάδα καταλαμβάνει ιδιάζουσα θέση στο δυτικό φαντασιακό, τοποθετούμενη στο κέντρο του, ως άμεσος κληρονόμος του κλασικού παρελθόντος, και ταυτόχρονα στην περιφέρειά του, ως ένα σύγχρονο κράτος με μικρή επιρροή στην τρέχουσα παγκόσμια σκηνή. Ο Γιάννης Χαμηλάκης διερευνά μια παραμελημένη πτυχή αυτού του φαινομένου: την αμοιβαία και αδιάλειπτη συγκρότηση των υλικών εκφάνσεων της αρχαιότητας, της αρχαιολογικής πρακτικής και του εθνικού φαντασιακού. Επίκαιρο όσο ποτέ στη σημερινή συγκυρία, το Έθνος και τα ερείπιά του εστιάζει στη δύναμη και την επίδραση της υλικότητας και πραγματεύεται θέματα όπως ο ρόλος των αρχαιοτήτων και της αρχαιολογίας στη διαμόρφωση του ελληνικού έθνους και την ίδρυση του ελληνικού εθνικού κράτους· οι δεσμοί μεταξύ αποικιοκρατικού και εθνικού φαντασιακού· η αρχαιολογική κατασκευή μνημειοποιημένων τοπίων όπως η Ακρόπολη· ο καίριος ρόλος σημαντικών εθνικών αρχαιολόγων, όπως του ανασκαφέα του λεγόμενου τάφου του Φιλίππου Β΄ της Μακεδονίας, Μανόλη Ανδρόνικου· ο ρόλος τον οποίο διαδραμάτισε η αρχαιολογία στη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά· η χρησιμοποίηση της κλασικής αρχαιότητας στο αναμορφωτικό εγχείρημα της Μακρονήσου· και η διαμάχη για τα μάρμαρα του Παρθενώνα.

http://www.biblionet.gr/book/183697/Χαμηλάκης,_Γιάννης/Το_έθνος_και_τα_ερείπιά_του

2 κείμενα | Α. Αντονάς "Η ανασύσταση του βλέμματος"_Φ. Γιαννίση "Το κτίσμα, ο Λόγος και η Μνήμη"

Αντονάς Α., 1998, Η ανασύσταση του βλέμματος, στο ΟΡΙΟΝ Τιμητικός τόμος στον Καθηγητή Δ. Α. Φατούρο, Τεύχος Α, Θεσσαλονίκη, ΑΠΘ, Τμήμα Αρχιτεκτόνων

Γιαννίση Φ., 1998, Το Κτίσμα, ο Λόγος και η Μνήμη, στο ΟΡΙΟΝ Τιμητικός τόμος στον Καθηγητή Δ. Α. Φατούρο, Τεύχος Α, Θεσσαλονίκη, ΑΠΘ, Τμήμα Αρχιτεκτόνων

Όριο_σύνορο_κατώφλι_πύλη | Μπούκη Μπαμπάλου-Νουκάκη

Βιβλιογραφία (επιμ. Μπούκη Μπαμπάλου-Νουκάκη)

• Martin Heidegger (2008): Κτίζειν, Κατοικείν, Σκέπτεσθαι, Εισαγωγή–μετάφραση: Γιώργος Ξηροπαίδης. Αθήνα, Εκδόσεις Πλέθρον 
• Ζήσης Κοτιώνης (2001): 44 Ιστορίες της αρχιτεκτονικής, Πρόλογος: Δημήτρης Φατούρος. Επίμετρο: Φοίβη Γιαννίση. Αθήνα, Εκδόσεις Εκκρεμές
• Αριστείδης Αντονάς (1998): Η ανασύσταση τουβλέμματος, στο: ΟΡΙΟΝ Τιμητικός τόμοςστο Δ. Α. Φατούρο, Θεσσαλονίκη, ΑΠΘ, Τμήμα Αρχιτεκτόνων
• Ζακ Λε Γκοφ (1998): Ιστορία και μνήμη. Αθήνα, Εκδόσεις Νεφέλη
• Henri Bergson (2013): Ύλη και μνήμη. Αθήνα, Εκδόσεις Ροές
• Carlo Scarpa, Augusto Murer: https://www.flickr.com/photos/seier/9169598784
• Luis Pena Gangegui, Eduardo Chillida: 

http://www.peinedelviento.info

http://www.museochillidaleku.com

Relato de Eduardo Chillida, ITURBI, J. J., "Chillida y el Peine del Viento", periódico Unidad diario de la tarde, 18 de febrero de 1976, p.14.

Elósegui Itxaso, María. El Peine del Viento de Eduardo Chillida en San Sebastián. Ingeniría de su colocación por José María Elósegui (1977). Colegio de Ingenieros de Caminos, Canales y Puertos del País Vasco. p.40.

• AMP arquitectos, El Guincho natural swimming pool, San Miguel, Tenerife, Spain στο Conxita Balcells, Josefa Bru (2002): Alongside 
• Alvaro Siza 1954-1976. (1997) Λισαβόνα, Editorial blau
• Alvaro Siza 1958 2000. (2000) EL croquis 68/69+95
• Alvaro Siza, Museu de Serralves / Serralves Museum. White & blue
• Alvaro Siza: 

http://www.archdaily.com/267598/venice-biennale-2012-alvaro-siza

http://www.dezeen.com/2012/08/31/giardino-delle-vergini-installations-by-alvaro-siza-and-eduardo-souto-de-moura/

• Dani Karavan: 

http://walterbenjaminportbou.cat/en/content/lobra

http://walterbenjaminportbou.cat/en/content/portbou-conference-2010?q=en/content/el-memorial-segons-karavan

http://pedagogie.ac-montpellier.fr/Disciplines/arts/arts_plastiques/bacdoc/karavan/index.html

• Walter Benjamin (2000), Paris capitale du XIXe siècle. Le livre des passages  Παρίσι, Les Editions du Cerf
• Tadao Ando 1983 1993. EL croquis 44+58, 1994
• Mary Miss:

http://dsmpublicartfoundation.org/public-artwork/greenwood-pond-double-site/

https://news.artnet.com/art-world/des-moines-to-save-endangered-mary-miss-environmental-art-installation-268217

• Maya Lin:

https://en.wikipedia.org/wiki/Vietnam_Veterans_Memorial
http://www.greekarchitects.gr/gr/αρχιτεκτονικες-ματιες/η-αρχιτεκτονική-στην-υπηρεσία-της-ιστορικής-μνήμης-id873

• Enric Mirailles and Carme Pinos (1996), Igualada Cemetery. Λονδίνο, Phaidon.
• Mirailles/Pinos 1983 1990, Enric Mirailles 1990 1994. EL croquis 30+49/50, 1995
• Arata Isozaki:

http://www.plataformaarquitectura.cl/cl/625333/centro-cultural-caixa-forum-barcelona-arata-isozaki

• Ignasi de Sola-Morales, Cristian Cirici, Fernando Ramos: Mies van der Rohe:  Barcelona Pavilion (1993) Βαρκελώνη, Editorial Gustavo Gili.
• 2G International Architecture Review: Toyo Ito. N.2 1997/II
• public city/ δημόσια πόλη ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2011 (2012): Ανάπλαση της Πλατείας Ηρώων Δήμου Ελευσίνας, 2007. Μελετητές: Μ. Μπαμπάλου-Νουκάκη, Α. Νουκάκης. Πανελλήνιος Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός, Β’ Βραβείο. Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Ιανός 
• αρχιτέκτονες 75/2009: Ανάπλαση της Πλατείας Ηρώων Δήμου Ελευσίνας. Παρουσίαση όλων των βραβευμένων λύσεων, σσ.51-61  

http://sadas-pea.gr/archive/2000-2011/teuchos75.html            

• Νίκος Ναυρίδης: Try again. Fail again. Fail better. Αισχύλεια 2013, Παλαιό Ελαιουργείο, Παραλία Ελευσίνας. Πηγή: http://www.lifo.gr/mag/features/3963
• Νίκος Δ. Παπαχατζής (1974): Παυσανίου Ελλάδος Περιήγησης. Αττικά, Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών
• Ι. Θ. Κακριδής, Ε. Ν. Ρούσος (1986): Ελληνική Μυθολογία. Οι Θεοί, Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών
• Μ. Κορρές (επιμ.)(2009): Αττικής Οδοί. Αρχαίοι δρόμοι της Αττικής, Αθήνα: Εκδοτικός Οίκος Μέλισσα
• Ομηρικοί ύμνοι. Στη Δήμητρα, στον Απόλλωνα (2005), Μετάφραση: Δημήτρης Κοπανίτσας, Αθήνα: Το Ροδακιό

Βιβλιογραφία #ελευσίνα

• Αγριαντώνη Χ., 2011, Το λιμενο-βιομηχανικό τοπίο της Ελευσίνας, στο Κ. Χατζημιχάλης (επιμ.), Σύγχρονα Ελληνικά τοπία. Γεωγραφική περιήγηση από αέρος, Αθήνα: Μέλισσα, σσ.180-183, διαθέσιμο εδώ: http://eleusina.weebly.com/uploads/7/2/4/7/72470139/sygxrona_ellinika_topia-elefsina.pdf
• Ερευνητικό Πρόγραμμα, 2004, Άξονες αναβάθμισης πολεοδομικού κέντρου Ελευσίνας, Δήμος Ελευσίνας/ Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο - Εργαστήριο Αστικού Περιβάλλοντος, Επ. Υπεύθυνος Γ. Πολύζος, Τελική Έκθεση διαθέσιμη εδώ: http://courses.arch.ntua.gr/fsr/112027/Eleusina%20final.pdf
• Μπελαβίλας Ν., Σαίτη Τ., Ψαριώτη Κ., 2011, Βιομηχανική κληρονομιά στην Ελευσίνα και στο Θριάσιο Πεδίο, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς, διαθέσιμο εδώ: https://www.academia.edu/11379300/Βιομηχανική_κληρονομιά_στην_Ελευσίνα_και_στο_Θριάσιο_Πεδίο
• Μπελαβίλας Ν., 2012, Οι πρώτοι οικισμοί εργατών στην Ελλάδα. Λαύριο, Δραπετσώνα, Ελευσίνα, διαθέσιμο εδώ: https://www.academia.edu/8924510/Οι_πρώτοι_οικισμοί_εργατών_στην_Ελλάδα._Λαύριο_Δραπετσώνα_Ελευσίνα
• Παπαγγελή Κ., 2002, Ελευσίνα. Ο αρχαιολογικός χώρος και το μουσείο, Αθήνα: Όμιλος Λάτση, διαθέσιμο εδώ: http://www.kairatos.com.gr/Elefsis.pdf
• Παπαγγελή Κ., Χλέπα Ε. Ά., 2011, Οι Μεταμορφώσεις του Ελευσινιακού Τοπίου. Αρχαιότητες και Σύγχρονη Πόλη, διαθέσιμο εδώ: https://www.academia.edu/5442670/Οι_Μεταμορφώσεις_του_Ελευσινιακού_Τοπίου._Αρχαιότητες_και_Σύγχρονη_Πόλη_με_την_Κ._Παπαγγελή_
• Παπαγγελή Κ., Χλέπα Ε.Ά., 2012, Αρχαιολογικός Χώρος Ελευσίνας. Το Τελεστήριο, Χορηγικός Φάκελος, Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, Γ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων, διαθέσιμο εδώ: http://www.diazoma.gr/200-Stuff-06-Theatres/Datasheet_Elefsinas_v1.pdf
• Εδώ επιπλέον Υλικό για την Ελευσίνα (Επιμέλεια διδακτικής ομάδας  6Α 2015-2016): https://evrosoriou.files.wordpress.com/2014/03/cf85cebbceb9cebacf8c-ceb3ceb9ceb1-cf84ceb7cebd-ceb5cebbceb5cf85cf83ceafcebdceb1.pdf

Φοίβη Γιαννίση | Επίμετρο στις 44 ιστορίες της αρχιτεκτονικής

Γιαννίση Φ., 2001, Επίμετρο, στο Ζήσης Κοτιώνης, 44 Ιστορίες της αρχιτεκτονικής, Αθήνα: Εκκρεμές, σσ.193-198

Ηλίας Κωνσταντόπουλος | Η αρχιτεκτονική στη σύγχρονη γλυπτική

Κωνσταντόπουλος Η., 2003, Η αρχιτεκτονική στη σύγχρονη γλυπτική, Θέματα Χώρου + Τεχνών, 34, σσ.129-175

Πάνος Κούρος | Η Αρχιτεκτονική στην τέχνη. Προς μια "ουτοπία της καθημερινής ζωής"

Κούρος Π., 2003, Η Αρχιτεκτονική στην τέχνη. Προς μια "ουτοπία της καθημερινής ζωής", Θέματα Χώρου + Τεχνών, 34, σσ.176-186

Το θαυματουργό άγαλμα της Ελευσίνας (1801) | Κ. Σιμόπουλος

"Στην Ελευσίνα, στο χώρο του ναού της Δήμητρας, βρήκαν (ακολουθώντας τις οδηγίες του προξένου της Γαλλίας στ' Ανάπλι), ανάμεσα σ' ένα σωρό κοπρία, θαμμένο ως το λαιμό, το άγαλμα της  θεάς. Για τους κατοίκους του μικρού χωριού, που είχε χτιστή στα ερείπια της αρχαίας Ελευσίνας, το άγαλμα ήταν ιερό. Σ' αυτό απέδιδαν την ευφορία της γης τους. Γύρω του υπήρχαν σωροί κοπριά που προοριζόταν για τη λίπανση των αγρών. Οι χωριάτες πίστευαν πως αν έχαναν το άγαλμα κάποια μεγάλη συμφορά θα έπεφτε πάνω τους. Στις γιορτές άναβαν καντήλι πλάι του και δέονταν για καλή σοδειά. Τα ανάγλυφα στάχυα που στόλιζαν την κεφαλή του αγάλματος αποτελούσαν αδιάψευστο τεκμήριο για τη γονιμότητα της περιοχής. Σ' αυτή την προσήλωση των κατοίκων και τη δεισιδαιμονία τους οφειλόταν, γράφει ο Clarke, η σωτηρία του αγάλματος. Όλες οι προσπάθειες για μετακίνησή του από την εποχή που πρωτοεπισημάνθηκε από τον Άγγλο περιηγητή Wheler [ο Spon το ανακάλυψε πρώτος και όχι ο συνταξιδιώτης του Wheler, το 1676] ναυάγησαν γιατί οι Έλληνες αντιδρούσαν με πείσμα. Ο Clarke αποφάσισε να αρπάξη με κάθε τρόπο το άγαλμα. 

Αλλά η δεισιδαιμονία των κατοίκων της Ελευσίνας, αφηγείται ο Clarke, και η λατρευτική αφοσίωσή τους στο άγαλμα που προστάτευε τους αγρούς τους, δεν ηταν το μόνο εμπόδιο που αντιμετωπίσαμε. Το βράδυ που φτάσαμε με το μπουγιουρδί συνέβη ένα ατύχημα που παραλίγο να ματαιώση ολόκληρη την επιχείρηση. Ενώ οι κάτοικοι συζητούσαν με τον τζοχαντάρη σχετικά με τα μέσα που χρειάζονταν για τη μετακίνηση του αγάλματος, ένας ταύρος λύθηκε από το ζυγό του κι ήρθε και στάθηκε μπροστά στο άγαλμα. Κι αφού χτύπησε κάμποση ώρα το μάρμαρο με τα κέρατά του, χύθηκε με καλπασμό και μουκανίζοντας στον κάμπο της Ελευσίνας. Ένα μουρμούρισμα ανατάραξε το πλήθος. Έτρεξαν και κάμποσες γυναίκες, ο θόρυβος μεγάλωνε. Καθένας έλεγε το δικό του. Αν φύγη το άγαλμα δεν θα καρπίζουν τα χωράφια. Πέρασαν πολλές ώρες για να κατασιγάσουν οι φόβοι και να ηρεμήσουν τα πνεύματα.

Τελικά, με τη δραστήρια επέμβαση του παπά, υποχώρησε ο πανικός. Τρομοκρατημένος απο τις απειλές του τζοχαντάρη, φόρεσε τα άμφιά του, όπως στην εκκλησία κατά τη λειτουργία κατέβηκε στο βαθούλωμα που είχε δημιουργηθεί ύστερα από την αποκάλυψη του γλυπτού (στεκόταν όρθιο) κι έδωσε την πρώτη κασμαδιά στα χώματα για να πεισθούν οι χωριάτες πως κανένα κακό δεν τους απειλούσε.  Τότε ρίχτηκαν όλοι στη δουλειά."

[Η παράδοση για το θαυματουργό άγαλμα, όπως καταγράφεται από τον Ν.Πολίτη: "Σ' ένα αλώνι στη Λεψίνα ήταν ένα μαρμαρένιο άγαλμα, που προστάτευε το χωριό και με τη βοήθειά του πήγαιναν πάντα καλά τα γενήματα. Κάθε γιορτή του άναβαν καντήλι καθώς στα κονίσματα. Κανείς δεν μπορούσε να το πάρει, όποιος δοκίμασε να το κουνήση από κει που ήταν στημένο του κοβόταν το χέρι. Μια φορά το πήραν Φράγκοι και το τράβηξαν ως το γιαλό και ήθελαν να το φορτώσουν, αλλά τη νύχτα εγύρισε μονάχο του στη θέση του." (Παραδόσεις, τ. Α', σ.74)]

Ο Άγγλος Edward Daniel Clarke, διδάκτωρ του Καίμπριτζ, γιος περιηγητή και συγγραφέα και εγγονός αρχαιολόγου, θυμίζει με τη μεγάλη ακτίνα των μετακινήσεων, τη διάρκεια του ταξιδιού και τον όγκο του χρονικού του, την ηρωική εποχή των περιηγήσεων. Σε ηλικά 30 χρόνων θα διασχίση την Ευρώπη, από την υπερβόρεια Λαπωνία ως το Κάιρο διαμέσου των ρωσικών στεππών και της Μικράς Ασίας. Κατά την επιστροφή θα επισκεφθή την Ελλάδα. Τον συνοδεύουν ο Γάλλος ζωγράφος Preaux που είχε στο παρελθόν εργασθή για λογαριασμό του Γάλλου πρεσβευτή στην Πόλη και περιηγητή Choiseul-Gouffier και ο πιστός μαθητής του Crips. Γύρισε φορτωμένος με έργα τέχνης, νομίσματα και παλαιά χειρόγραφα. Το κυριώτερο όμως απόχτημά του ήταν το άγαλμα της κιστοφόρου Δήμητρας που άρπαξε στην Ελευσίνα.

Σιμόπουλος Κ., χ.χ., Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα, τ.  Γ'1, 1800-1810, Αθήνα: Πιρόγα, σσ.61-77

Βιβλιογραφία/ Εργογραφία

• Robert Smithson | http://www.robertsmithson.com, Entropy Made Visible (1973), Interview with Alison Sky | http://www.robertsmithson.com/essays/entropy.htm

• Maya Lin Studio | http://www.mayalin.com

• Mary Miss | http://www.marymiss.com/index_.html

• Isamu Noguchi | http://www.noguchi.org/noguchi

• Christo & Jeanne Claude | http://christojeanneclaude.net

• Richard Long | http://www.richardlong.org

• Richard Serra 

• Piet Oudolf | http://oudolf.com

• Gilles Clement | http://www.gillesclement.com

• Yves Brunier _Paysagiste

• Estudio Carme Pinós | http://www.cpinos.com/index.php?op=1&ap=7

• RCR Arquitectes | http://www.rcrarquitectes.es

• estudi d'arquitectura toni gironès saderra | http://www.tonigirones.com/en/

• Antonio Jiménez Torrecillas | http://www.antoniojimeneztorrecillas.com

• Teresa Moller | http://www.teresamoller.cl

• Γιαννίση Φ., 1998, Το Κτίσμα, ο Λόγος και η Μνήμη, στο ΟΡΙΟΝ Τιμητικός τόμος στον Καθηγητή Δ. Α. Φατούρο, Τεύχος Α, Θεσσαλονίκη, ΑΠΘ, Τμήμα Αρχιτεκτόνων
• Γιαννίση Φ., 2001, Επίμετρο, στο Ζήσης Κοτιώνης, 44 Ιστορίες της αρχιτεκτονικής, Αθήνα: Εκκρεμές, σσ.193-19
• Γιαννίση Φ., Κοτιώνης Ζ. (επιμ.), 2010, Κιβωτός. Παλαιοί σπόροι για νέες καλλιέργειες, Κατάλογος 12η διεθνής έκθεση αρχιτεκτονικής-Μπιενάλε Βενετίας
• Corner J. (ed.), 1999, Recovering Landscape: Essays in Contemporary Landscape Architecture, New York: Princeton Architectural Press
• Δασκαλοθανάσης Ν., 2004, Η φύση ως τοπίο, Επίμετρο, στο Simmel G., Ritter J. & Gombrich E., Το Τοπίο, Αθήνα: Ποταμός, σσ.150-166
• Καζέρος Ν., 2003, Το τοπίο σε "απόσταση". Το ελληνικό τοπίο σε απόσταση, στο Μανωλίδης Κ. (επιμ.), "ωραίο, φριχτό κι απέριττο τοπίον". Αναγνώσεις και προοπτικές του τοπίου στην Ελλάδα, Αθήνα: Νησίδες, σσ.120-128
• Καλαρά Ν., 2015, Υπερμοντέρνο: Ιστορία και εντροπία στον Robert Smithson, στο Κοτιώνης Ζ. & Τζιρτζιλάκης Γ. (επιμ.), συμβιώσεις. Η αρχιτεκτονική στην εποχή των φυσικοπολιτισμών και της τεχνητής φύσης, Αθήνα: Καστανιώτης, σσ.190-195
• Κούρος Π., 2003, Η Αρχιτεκτονική στην τέχνη. Προς μια "ουτοπία της καθημερινής ζωής", Θέματα Χώρου + Τεχνών, 34, σσ.176-186
• Κωνσταντόπουλος Η., 2003, Η αρχιτεκτονική στη σύγχρονη γλυπτική, Θέματα Χώρου + Τεχνών, 34, σσ.129-175
• Μανωλίδης Κ., 2003, Προς μια ενδοχώρα: σε αναζήτηση μιας συνείδησης του τοπίου, στο Μανωλίδης Κ. (επιμ.), "ωραίο, φριχτό κι απέριττο τοπίον". Αναγνώσεις και προοπτικές του τοπίου στην Ελλάδα, Αθήνα: Νησίδες, σσ.34-47
• Μανωλίδης Κ., Καναρέλης Θ. (επιμ.), 2009, Η διεκδίκηση της υπαίθρου. Φύση και κοινωνικές πρακτικές στη σύγχρονη Ελλάδα, Αθήνα: Ίνδικτος, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας - Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών
• Μπεριάτος Η., 2010, "Το τοπίο και η πολιτική του τοπίου στην Ελλάδα", στο Θ. Παπαγιάννης, Α. Σορώτου (επιμ.), Σε αναζήτηση του ελληνικού τοπίου, Αθήνα: Med-INA, σσ.23-36, διαθέσιμο εδώ: http://med-ina.org/LinkClick.aspx?fileticket=o51sgY90ve8%3D&tabid=67&mid=436
• Μωραΐτης Κ., 2005, Το Τοπίο, Πολιτιστικός Προσδιορισμός του Τόπου, Αθήνα: Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
• Pallasmaa J., 2013, The eyes of the skin. Architecture and the Senses, UK: Wiley
• Παπαϊωάννου Η., 2014, Η Φωτογραφία του Ελληνικού Τοπίου: Μεταξύ Μύθου και Ιδεολογίας, Αθήνα: Άγρα
• Πικιώνης Δ., 2010 [1985], Γαίας Ατίμωσης, Κείμενα, Αθήνα: ΜΙΕΤ, σσ.127-133
• Reed P. (ed.), 2005, GROUNDSWELL: Constructing the Contemporary Landscape, New York: MOMA
• Συλλογικό, 2005, Αττικό τοπίο, Αρχιτεκτονικά Θέματα, 39, σσ.72-133
• Συλλογικό, 2005, Ποιητική του τοπίου, αρχιτέκτονες, 49 -περίοδος Β, Ιανουάριος/ Φεβρουάριος, σσ.51-85
• Τζιρτζιλάκης Γ., 2005, Το εδαφικό εργαστήριο του ‘διευρυμένου πεδίου’, αρχιτέκτονες, 49, Ιανουάριος/Φεβρουάριος, σσ. 54-57
• Τσαρούχης Γ., Η υστερία του πρασίνου, http://6syn1athens.blogspot.co.ke/2014/06/7091975.html
• Wenders Wim, Kollhoff Hans, 1993, Mια συζήτηση για την πόλη, Αθήνα: Ανεπίκαιρες Εκδόσεις
• Χατζημιχάλης Κ. (επιμ.), 2011, Σύγχρονα Ελληνικά τοπία. Γεωγραφική περιήγηση από αέρος, Αθήνα: Μέλισσα και ειδικότερα Χατζημιχάλης Κ., Εισαγωγή, σσ.12-43. Σχετική παρουσίαση: http://www.latsis-foundation.org/content/actions/action_2/inline/ell/actionInline_2_5551b5b3afe16.pdf

• http://www.publicspace.org
• http://www.landezine.com